आजचा तरुण: ग्रंथालय आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर
आजच्या डिजिटल युगात, जिथे माहिती एका क्लिकवर उपलब्ध आहे, तिथे ‘ग्रंथालय’ आणि ‘डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे विचार’ यांचे महत्त्व अधिकच अधोरेखित होते. भारताचे संविधान निर्माते डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे केवळ एक नेते नव्हते, तर ते एक प्रज्ञावंत विचारवंत आणि आयुष्यभर विद्यार्थी राहिलेले ‘ग्रंथप्रेमी’ व्यक्तिमत्व होते.
वाचन: परिवर्तनाचे शस्त्र
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे प्रसिद्ध ब्रीदवाक्य होते— “शिकाल तर टिकाल.” त्यांच्या मते शिक्षण हे वाघिणीचे दूध आहे आणि जो ते प्राशन करेल तो गुरगुरल्याशिवाय राहणार नाही. आजच्या तरुणाने हे लक्षात घेतले पाहिजे की, केवळ पदवी मिळवणे म्हणजे शिक्षण नव्हे, तर ग्रंथालयातील अथांग ज्ञानसागरात बुडी मारून स्वतःचे विचार प्रगल्भ करणे म्हणजे खरे शिक्षण होय.
‘राजगृह’ आणि ग्रंथवेडे आंबेडकर
बाबासाहेबांचे ग्रंथांवर किती प्रेम होते, याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे त्यांचे निवासस्थान ‘राजगृह’. त्यांनी स्वतःच्या राहण्यासाठी घरापेक्षा पुस्तकांसाठी जागा अधिक ठेवली होती. त्यांच्याकडे त्याकाळी ५० हजारांहून अधिक पुस्तकांचे वैयक्तिक ग्रंथालय होते.
तरुणांसाठी बोध: आजचा तरुण तासनतास सोशल मीडियावर घालवतो, त्याऐवजी ग्रंथालयात जाऊन पुस्तकांशी मैत्री केली, तर विचारांची स्पष्टता आणि निर्णयक्षमता वाढेल.
ग्रंथालय: विचारांची प्रयोगशाळा
ग्रंथालय हे केवळ पुस्तके ठेवण्याचे ठिकाण नसून ते विचार घडवण्याचे केंद्र आहे. बाबासाहेब जेव्हा परदेशात शिकत होते, तेव्हा ते ग्रंथालय उघडण्यापूर्वी तिथे हजर असत आणि ग्रंथालय बंद होईपर्यंत अभ्यास करत असत.
आजची स्थिती: आजची ग्रंथालये ‘डिजिटल’ झाली आहेत, पण वाचनाची संस्कृती कमी होत चालली आहे. ग्रंथालयात जाऊन संदर्भग्रंथ वाचल्यामुळे विषयाचे सखोल ज्ञान मिळते, जे ‘गूगल’वरील तुकड्या-तुकड्यात मिळालेल्या माहितीतून मिळत नाही.
डॉ. आंबेडकरांच्या विचारांची आज गरज का?
आजचा तरुण अनेकदा दिशाहीन झालेला पाहायला मिळतो. अशा वेळी बाबासाहेबांनी लिहिलेले ग्रंथ, जसे की ‘द प्रॉब्लेम ऑफ द रुपी’ किंवा ‘बुद्ध आणि त्यांचा धम्म’, वाचल्यास आर्थिक, सामाजिक आणि नैतिक दृष्टीकोन प्राप्त होतो.
“ज्यांच्या हाती पुस्तके असतात, त्यांच्या हाती भविष्य असते.” – हे सूत्र आजच्या तरुणाने अंगीकारणे गरजेचे आहे.
