दिन विशेष संपादकीय लेख…..✍️✍️✍️✍️
गणेशोत्सव म्हटला की आपल्या डोळ्यांसमोर सजावट, आरास, ढोल-ताशांचा गजर आणि भक्तिमय वातावरण उभे राहते. मात्र गणेशोत्सव केवळ धार्मिक उत्सव न राहता तो समाजजागृती, प्रबोधन आणि संघटनाचे प्रभावी माध्यम व्हावा, अशी व्यापक भूमिका महाराष्ट्रातील समाजसुधारकांनी मांडली. याच विचारपरंपरेत प्रबोधनकार केशव सीताराम ठाकरे यांचे योगदान महत्त्वाचे ठरते.
प्रबोधनकार ठाकरे हे केवळ लेखक, पत्रकार किंवा समाजसुधारक नव्हते; तर रूढी, अंधश्रद्धा, सामाजिक विषमता आणि अनिष्ट प्रथांविरोधात निर्भीडपणे आवाज उठवणारे विचारवंत होते. त्यांच्या लेखणीचा केंद्रबिंदू समाजातील सामान्य माणूस होता. त्यामुळे सार्वजनिक उत्सवांनीही समाजाच्या जडणघडणीला हातभार लावला पाहिजे, ही त्यांच्या विचारांची मूलभूत दिशा होती.
गणपतीची मूर्ती ही श्रद्धेचे प्रतीक असली, तरी त्या श्रद्धेला विवेकाची जोड मिळणे आवश्यक आहे. उत्सवाच्या माध्यमातून समाजातील अंधश्रद्धा दूर करणे, शिक्षणाचे महत्त्व पटवून देणे, सामाजिक समानतेचा संदेश देणे, स्त्री-पुरुष समानतेबाबत जागृती करणे आणि तरुणाईला विधायक कार्याकडे वळविणे, हीच खऱ्या अर्थाने गणेशोत्सवाची सामाजिक बाजू आहे.
आज गणेशोत्सव अधिक भव्य होत आहे. मोठमोठ्या मंडपांपासून आकर्षक विद्युत रोषणाईपर्यंत उत्सवाचे स्वरूप बदलले आहे. मात्र या भव्यतेसोबत विचारांची उंचीही वाढणे गरजेचे आहे. गणपती मंडळांनी सामाजिक उपक्रम, आरोग्य शिबिरे, रक्तदान, वृक्षारोपण, विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक मदत, व्यसनमुक्ती अभियान, महिला सुरक्षा आणि पर्यावरण संवर्धन यांसारखे उपक्रम राबविल्यास उत्सवाला खऱ्या अर्थाने समाजोपयोगी स्वरूप प्राप्त होऊ शकते.
प्रबोधनकारांच्या विचारांचा गाभा असा होता की, धर्म हा माणसाला जोडणारा आणि समाजाला उन्नतीकडे नेणारा असावा. त्यामुळे गणेशोत्सवात श्रद्धा असावी; पण अंधश्रद्धा नसावी. भक्ती असावी; पण दिखावा नसावा. आनंद असावा; पण त्यातून दुसऱ्याला त्रास होऊ नये. उत्साह असावा; पण त्यासोबत सामाजिक जबाबदारीही असावी.
आजच्या काळात ध्वनिप्रदूषण, प्लास्टिकचा वाढता वापर, पर्यावरणाची हानी आणि उत्सवातील अनावश्यक खर्च यांसारख्या प्रश्नांकडेही गणेश मंडळांनी गांभीर्याने पाहणे आवश्यक आहे. शाडूच्या मातीची पर्यावरणपूरक मूर्ती, साधी सजावट, नियंत्रित ध्वनिव्यवस्था आणि समाजोपयोगी उपक्रम यामुळे उत्सवाची प्रतिष्ठा अधिक वाढू शकते.
गणेशोत्सव हा केवळ दहा दिवसांचा उत्सव नसून तो समाजाला काहीतरी देण्याची संधी आहे. “गणपती बाप्पा मोरया” या जयघोषासोबत “समाजप्रबोधन मोरया, सामाजिक समतेचा मोरया, पर्यावरण संवर्धनाचा मोरया” हा विचारही पुढे नेणे हीच प्रबोधनकारांच्या विचारांना खरी मानवंदना ठरेल.
आजच्या पिढीने गणेशोत्सवा कडे केवळ मनोरंजन किंवा धार्मिक विधी म्हणून न पाहता विचार, विवेक, सामाजिक बांधिलकी आणि परिवर्तनाचा उत्सव म्हणून पाहिले, तर प्रबोधनकार ठाकरेंच्या संकल्पनेतील गणपती खऱ्या अर्थाने आपल्या समाजात साकार होईल.
गणपतीच्या हातातील मोदकापेक्षा विचारांची गोडी वाढवूया,
आरासेपेक्षा समाजप्रबोधनाची ज्योत उजळूया आणि उत्सवाला विधायकतेची दिशा देऊया!
