‘ऐक्य हेच बळ’ ही केवळ एक म्हण नसून कोणत्याही समाजाच्या अस्तित्वाची आणि हक्कांची ढाल असते. मात्र, जेव्हा एखाद्या समाजात अंतर्गत मतभेद, गटबाजी, जात, धर्म, प्रांत किंवा वैचारिक दुफळी माजते, तेव्हा त्या समाजाची ही ढाल कमकुवत होते. इतिहासापासून वर्तमानापर्यंतचा पुरावा असा आहे की, दुभंगलेला समाज स्वतःचे हक्क गमावून बसतो आणि सत्ताधाऱ्यांच्या अन्यायकारक निर्णयांचे सोपे सावज ठरतो.
दुफळीमुळे प्रतिकारशक्तीचा ऱ्हास
जेव्हा समाजात एकोपा असतो, तेव्हा समाजाचा आवाज एकसंध आणि प्रभावी असतो. मात्र, अंतर्गत वाद निर्माण होतात तेव्हा:
लक्ष विचलित होते: समाज स्वतःच्या मूळ समस्या (शिक्षण, रोजगार, सुरक्षा, विकास) विसरून आपापसातच लढण्यात ऊर्जा वाया घालवतो.
नेतृत्वाचा अभाव: एकसंध नेतृत्व उरत नाही; प्रत्येक गट आपला वेगळा नेता मानू लागतो, ज्यामुळे मागण्यांमध्ये स्पष्टता राहत नाही.
आवाजाची धार कमी होते: वेगवगेळ्या तुकड्यांमध्ये विभागलेल्या समाजाचा निषेध किंवा विरोध प्रशासनावर कोणताही दबाव निर्माण करू शकत नाही.
’फोडा आणि झोडा’ – सत्ताधाऱ्यांचे जुनेच तंत्र
सत्ताधाऱ्यांना नेहमीच संघटित जनतेची भीती वाटते, कारण संघटित समाज जाब विचारू शकतो. त्यामुळे सत्ताधारी व्यवस्थेला दुभंगलेला समाज हाताळणे अधिक सोपे जाते:
तुकडे पाडून राज्य करणे: सत्ताधारी दुफळीचा वापर करून समाजातील एका गटाला सवलती किंवा आश्वासने देऊन दुसऱ्या गटाविरुद्ध उभे करतात.
अनन्यायकारक निर्णयांची अंमलबजावणी: ज्या समाजात एकजूट नाही, त्यांच्यावर कोणताही अलोकप्रिय, अन्यायकारक किंवा शोषक निर्णय लादताना सत्ताधाऱ्यांना विरोध होण्याची भीती नसते.
जबाबदारीतून सुटका: जनहिताच्या योजना किंवा हक्क नाकारूनही सत्ताधारी समाजातील अंतर्गत वादांकडे बोट दाखवून स्वतःची जबाबदारी झटकून मोकळे होतात.
दुफळीचे सामाजिक व आर्थिक दुष्परिणाम
अंतर्गत दुहीचे परिणाम समाजाच्या प्रत्येक घटकाला भोगावे लागतात:
अन्यायाची सवय: हळूहळू अन्यायकारक निर्णय सहन करणे ही समाजाची सवय बनते.
पुढच्या पिढ्यांचे नुकसान: शिक्षणाचे खाजगीकरण, वाढती बेरोजगारी, मूलभूत सुविधांचा अभाव यांसारख्या गंभीर मुद्यांवरून लक्ष हटल्यामुळे भावी पिढीचे भविष्य अंधारात ढकलले जाते.
संसाधनांची लूट: समाजाच्या हक्काची संसाधने आणि संधी इतरांच्या घशात जातात, कारण त्याला विरोध करायला कोणीही एकत्र येत नाही.
मार्ग काय?
समाजाला अन्यायाच्या गर्तेतून बाहेर काढण्यासाठी आत्मपरीक्षण आणि कृतीची गरज आहे:
सामूहिक हिताला प्राधान्य: वैयक्तिक किंवा छोट्या गटांचे हित बाजूला ठेवून व्यापक सामाजिक हिताचा विचार करणे.
संवादाची पुनर्स्थापना: अंतर्गत मतभेद मिटवण्यासाठी आपापसांत सातत्याने संवाद साधणे.
हक्कांप्रती जागरूकता: स्वतःचे संवैधानिक हक्क समजून घेणे आणि राजकीय प्रभावाला बळी न पडता मूळ प्रश्नांवर ठाम राहणे.
जोपर्यंत समाज स्वतःमधील भेदाभेद बाजूला ठेवून एकमुखाने अन्यायाविरुद्ध उभा राहत नाही, तोपर्यंत सत्ताधाऱ्यांची मनमानी आणि अन्यायकारक निर्णय थांबवणे अशक्य आहे. दुफळी ही केवळ दुर्बलता नसून अन्यायाला दिलेले खुले आमंत्रण आहे. त्यामुळे आत्मसन्मानाने जगायचे असेल, तर एकजूट हाच एकमेव पर्याय आहे.
अमळनेर प्रतिनिधी,शहरातील सेवाभावी सामाजिक संस्था हसनैन करीमैन वेल्फेअर सस्थांच्या माध्यमातून दर वर्षी इस्लामी महिना ग्यारवी शरीफचे औचित्य साधून ऑल मुस्लिम…
